626 nolu Hadis’in
İzahı:
Bu hadîsi Buhârî «Mevâkîtü's
- Salât» bahsinde; Ebu Dâvûd ile Nesâî dahî «Namaz» bahsinde aynı râvîlerden
tahrîc etmişlerdir.
Ulemâ bu hadîsin ma'nâsı
hakkında ihtilâf etmişlerdir.
Hattâbî'ye göre hadisin
ma'nâsı: «İkindiyi kaçıran ehlini ve malını noksanlaştıran ve bu suretle
âilesiz, malsız kalan kimse gibidir. Binâenaleyh ailesi ile malının elinden
gitmesinden nasıl sakınıyorsa, ikindiyi kaçırmakdan da öyle sakınsın!»
demekdir.
İbni Abdil-Berr: «Bu
hadîsin ma'nâsı: İkindiyi kaçıran kimse ehli ile malına intikamlı musibet
isabet eden gibidir. Böyle bir kimsenin üzerinde iki tane keder bulunur.
Bunların biri musîbetden, diğeri de intikam alma lüzumundan doğar.» demişdir.
Dâvûdî 'ye göre hadîsin
ma'nâsı: «İkindiyi kaçıran kimseye ailesi ile malını kaybedenin başına gelen
musibet gelir. Yâni ikindiyi kaçırdığı için onun kadar yanıp yakılır.»
demekdir.
Bâzıları: «İkindiyi
kaçıran, ailesi ile malını kaybetmiş kadar esefe değer sevapdan mahrum
olmuşdur.» demişlerdir.
ikindiyi kaçırmakdan
muradın ne olduğu dahî ihtilaflıdır. îbni Vehb ile diğer bâzı ulemâya göre
bundan murâd: İkindiyi vakti ihtiyarîde kılmamakdır. Bâzıları: «İkindiyi
kaçırmakdan murâd: Onu kılmadan güneşin kavuşması ve bu suretle vaktin
çıkmasıdır.» demiş; diğer bir takımları ikindiyi güneşin sarardığı zamana
bırakmak olduğunu söylemişlerdir. Filhakika bu hadîsin Evzâî rivayetinde
ikindiyi kaçırmak güneşin sarardığı zamana bırakmakdır; diye tefsir edilmişdir.
Sonra bâzılarına göre bu hadîs ikindiyi unutarak kaçıranlar hakkındadır. Fakat
Dâvûdî kasden geciktirenler hakkında olduğunu söylemişdir. Bu kavil daha
münâsip görülmüşdür.
Mühelleb'e göre,
ikindiyi kaçırmakdan murâd: Cemaata gitmemekdir. Çünkü ikindi namazında gece ve
gündüz melekleri şâhid olarak bulunurlar.
İbni Abdil-Berr sâir
namazların da ikindi hükmünde olabileceğini söylemişdir. Bu takdirde ikindi
namazının hükmünü bildirmekle, diğer namazlara da tenbîh ve işaret edilmiş
demekdir. îkindiyi hassaten zikretmesi soran zât ikindinin hükmünü anlamak
istediği içindir. Şu hâlde güneş doğmakla sabah namazını kaçıran, fecir
doğmakla yatasının vaktini geçiren kimsenin hükmü de aynen ikindi gibidir,
ikindinin zikredilmesi faziletinden dolayı da olabilir. Bâzıları: «İkindinin
hassaten zikredilmesi, ona devama te'kîdli bir şekilde teşvik içindir. Çünkü ikindi
insanların pek meşgul ve yorgun bulundukları bir zamana tesadüf eder.»
demişlerdir.
«ikindinin hassaten
zikredilmesi salât-ı vustâ' olduğundandır.» diyenler de vardır.
Nevevî: İbni
Abdil-Berr'in sabah namazı ile diğer namazları kaçıranlara da, ikindiyi kaçıran
hükmünü vermesine îtirâz etmiş ve bir şey'i, başka bir şey'e kıyâs edebilmek
için aralarındaki müşterek illetin bilinmesi şart olduğunu, bu hükümde ise
illet tahakkuk etmediğini, binaenaleyh başka namazlar, ikindiye kıyâs
edilemiyeceğini söylemişdir. Fakat Nevevî 'nin bu itirazına karşı, Aynî, İbni
Hibbâ'nın ve diğer bâzı ulemânın Nevfel b. Muaviye'den merfû' olarak rivayet
ettikleri şu hadîsi hatırlatmışdır:
«Her kim bir namazı
kaçırırsa, o kimse ehli ile malını elinden kaçırmış gibidir.» Filhakika bu,
hadîs bütün farz namazlara şâmildir.